Bài 2: Nỗ lực xóa bỏ bạo lực, kỳ thị và định kiến giới

QPTĐ-Ở Việt Nam, vấn đề bình đẳng giới nói chung, phòng ngừa và ứng phó với bạo lực gia đình, kỳ thị và định kiến giới nói riêng là một trong những nội dung được Đảng, Nhà nước không ngừng quan tâm và cam kết thực hiện. Các giải pháp về mặt thể chế, chính sách, truyền thông, nâng cao nhận thức, năng lực, nghiên cứu, xây dựng thí điểm mô hình cung cấp dịch vụ hỗ trợ người bị bạo lực giới… được triển khai rộng rãi, hiệu quả, góp phần ngăn chặn, hạn chế tình trạng bạo lực trên cơ sở giới.

Nhiều thách thức

Cũng như nhiều nước trên thế giới, bình đẳng giới trong gia đình là một trong những vấn đề thách thức đối với Việt Nam. Tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn còn ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội, tạo ra những trở ngại không nhỏ với sự nghiệp giải phóng và thúc đẩy sự tiến bộ của phụ nữ. 

Nhiều khuôn mẫu định kiến về vai trò, vị trí của nam giới và nữ giới trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, gia đình, trong các ấn phẩm, tài liệu và tư tưởng thích con trai hơn con gái vẫn còn tồn tại trên thực tế. Nhận thức của người dân về bạo lực trên cơ sở giới còn chưa cao. Nhiều người bị bạo lực còn tâm lý cam chịu, sợ bị kỳ thị và không muốn đi báo cáo việc bị bạo lực vì cho rằng đó là chuyện bình thường, phần lớn người bị bạo lực chỉ đi báo cáo và tìm sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng khi vụ việc nghiêm trọng, bạo lực xảy ra trong thời gian dài hoặc có thể dẫn đến chấm dứt hôn nhân. Điều này gây khó khăn cho công tác thống kê số liệu cũng như triển khai các giải pháp, dịch vụ hỗ trợ, can thiệp và ứng phó với bạo lực.

Theo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam lần thứ 2 năm 2019, có đến 63% phụ nữ đã kết hôn trong độ tuổi 15-64 cho biết từng phải chịu các hình thức bạo lực do chồng hoặc bạn tình gây ra ít nhất một lần trong đời. Một nửa trong số những phụ nữ bị bạo lực lựa chọn giữ im lặng và hơn 90% người bị bạo lực giới không tìm kiếm bất kỳ sự giúp đỡ nào.

Cùng với đó, hệ thống cơ sở cung cấp dịch vụ vẫn còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, thiết bị, nhân lực và kỹ năng của cán bộ; đặc biệt là sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan vẫn chưa thống nhất, đồng bộ đã ảnh hưởng chất lượng công tác hỗ trợ cho người bị bạo lực và tạo tâm lý e ngại cho người dân khi cần hỗ trợ.

Hoàn thiện chính sách, đồng bộ triển khai

Công tác phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam thời gian qua đã có nhiều bước tiến quan trọng, thể hiện rõ trong hoàn thiện pháp luật, triển khai chính sách đồng bộ và đẩy mạnh truyền thông sâu rộng. Hiến pháp năm 2013 nhấn mạnh: “Công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt. Nhà nước có chính sách bảo đảm quyền và cơ hội bình đẳng giới; Nhà nước, xã hội và gia đình tạo điều kiện để phụ nữ phát triển toàn diện, phát huy vai trò của mình trong xã hội; nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới”.

Trên cơ sở Hiến pháp 2013, quyền của phụ nữ được cụ thể hóa trong các văn bản pháp luật như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Hôn nhân và gia đình, Bộ luật Lao động và đặc biệt là Luật Bình đẳng giới năm 2006 với mục tiêu: “Xoá bỏ phân biệt đối xử về giới, tạo cơ hội như nhau cho nam và nữ trong phát triển kinh tế-xã hội và phát triển nguồn nhân lực, tiến tới bình đẳng giới thực chất giữa nam, nữ và thiết lập, củng cố quan hệ hợp tác, hỗ trợ giữa nam, nữ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình”. Tiếp đó, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 được thay thế bởi Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, đặt nền móng pháp lý vững chắc cho công tác bảo vệ quyền con người trong gia đình, phù hợp với các cam kết quốc tế như Công ước CEDAW, Công ước về Quyền trẻ em (CRC) cũng như Tuyên bố và Cương lĩnh hành động Bắc Kinh (ESCWA).

Năm 2020 Việt Nam ban hành Chương trình phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2021-2025 với mục tiêu chung là tiếp tục thực hiện hiệu quả công tác phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới, ngăn chặn sự gia tăng của tình trạng này thông qua việc nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân và phát triển, tăng cường khả năng đáp ứng của các cơ sở cung cấp dịch vụ phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới.

Về phòng, chống mua bán người, Việt Nam đã ban hành Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2021-2025 và định hướng đến năm 2030. Trên cơ sở đó, các bộ, ngành, địa phương đã nghiêm túc, tích cực triển khai các nhiệm vụ, giải pháp trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình. Ngoài ra, Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030 giao Bộ Công an chủ trì, xây dựng, triển khai và báo cáo kết quả thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp về phòng, chống mua bán người; Chương trình phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030 đưa ra nhiệm vụ, giải pháp phòng, chống tội phạm mua bán trẻ em vì mục đích bóc lột sức lao động. Đặc biệt, để tăng cường sự phối hợp và thực hiện có hiệu quả công tác tiếp nhận, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán, Bộ Lao động, Thương binh, Xã hội (cũ), Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao ban hành Quy chế phối hợp trong công tác tiếp nhận, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán. 

Cùng với đó, Việt Nam triển khai nhiều chính sách về phòng, chống quấy rối tình dục tại nơi làm việc; phòng, chống bạo lực, xâm hại tình dục trẻ em; các hành động can thiệp nhằm giảm thiểu tình trạng tảo hôn, cưỡng ép kết hôn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực có điều kiện kinh tế khó khăn; phòng, chống bạo lực, xâm hại trên không gian mạng; chống kỳ thị, không phân biệt đối xử…

Thành quả bước đầu

Có thể nói, nhờ việc hoàn thiện chính sách, pháp luật và triển khai đồng bộ các giải pháp, công tác phòng ngừa, ứng phó với bạo lực gia đình, kỳ thị và định kiến giới đã đạt được những thành quả bước đầu. việc bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng cho đội cán bộ quản lý nhà nước, nhân viên công tác xã hội, người cung cấp dịch vụ phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới, phòng, chống xâm hại bạo lực trẻ em tiếp tục được Chính phủ Việt Nam quan tâm triển khai thực hiện.

Việt Nam tập trung nguồn lực cho công tác truyền thông nâng cao nhận thức về bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới, bao gồm “Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình”, “Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới”, mô hình “Địa chỉ tin cậy tại cộng đồng”, “Câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững”, “Tổ tư vấn phòng, chống bạo lực gia đình tại cơ sở”… Các sáng kiến này bao gồm chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức cho các thành viên trong cộng đồng, lãnh đạo ở địa phương, nhà hoạch định chính sách cũng như xây dựng tài liệu giáo dục và truyền thông, đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện bình đẳng giới tại các địa phương.

Công an các địa phương phối hợp với các sở, ngành, tổ chức đoàn thể vận động, tuyên truyền phát động quần chúng tố giác tội phạm qua hộp thư, hòm thư tố giác, qua số điện thoại, đường dây nóng; lồng ghép nội dung phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới và phòng, chống bạo lực gia đình trong các buổi tuyên truyền phòng, chống tội phạm, ma túy, mua bán người và xây dựng Phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo tăng cường vận động nhân dân đấu tranh phòng, chống tệ nạn xã hội, ngăn chặn buôn bán phụ nữ, trẻ em qua biên giới. Do đó, nhận thức và sự quan tâm của cộng đồng đối với hoạt động phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới ở địa phương đã có những thay đổi tích cực, góp phần nâng cao vai trò, trách nhiệm của cá nhân, tổ chức trong lĩnh vực này.

Tính đến năm 2024, cả nước có hơn 50.000 địa chỉ tin cậy tại cộng đồng, gần 30.000 câu lạc bộ xây dựng gia đình bền vững, hàng nghìn tổ tư vấn và mô hình giáo dục tiền hôn nhân do các tổ chức như Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam triển khai. Nhờ những nỗ lực đó, số vụ bạo lực gia đình giảm mạnh: Từ 4.065 vụ năm 2022 xuống còn 2.329 vụ năm 2024; tỷ lệ người được tư vấn, hỗ trợ đạt khoảng 70%, với hơn 2,3 triệu người dân được tiếp cận thông tin, kỹ năng về phòng, chống bạo lực gia đình qua các hoạt động truyền thông ở cơ sở.

Công cuộc phòng, chống bạo lực gia đình, kỳ thị và định kiến giới tại Việt Nam đang đi đúng hướng với sự chuyển biến rõ nét trong pháp luật, truyền thông, hỗ trợ và nhận thức xã hội. Song để ngăn chặn hiệu quả tiến tới xóa bỏ bạo lực gia đình, cần tiếp tục phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và mỗi người dân, để mỗi gia đình là một tổ ấm bình an, mỗi cộng đồng là nơi tràn đầy yêu thương và nhân ái.

Thắng Minh