Đối ngoại tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hoá và vị thế của đất nước

QPTĐ-Trong Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, lần đầu tiên Đảng ta đưa nhiệm vụ đối ngoại, hội nhập quốc tế trở thành nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên”, ngang tầm với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đồng thời  đặt ra yêu cầu phát triển đối ngoại tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước. Điều đó thể hiện sự đột phá tư duy về chiến lược đối ngoại của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới.

Nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên

Sau 40 năm đổi mới và mở cửa hội nhập, Việt Nam đã xây dựng được mạng lưới quan hệ đối ngoại rộng khắp với tất cả 195 quốc gia trên thế giới, trong đó có 14 quốc gia là đối tác Chiến lược toàn diện. Việt Nam đã trở thành một quốc gia hội nhập sâu rộng với thế giới, đặc biệt là trên lĩnh vực kinh tế. Việt Nam đã thiết lập quan hệ thương mại với hơn 230 thị trường, tham gia 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó có nhiều FTA thế hệ mới với phạm vi cam kết rộng, tiêu chuẩn cao như CPTPP, EVFTA hay RCEP. Việt Nam cũng là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư nước ngoài. Quy mô thương mại gần gấp đôi GDP trong nhiều năm liên tiếp gần đây cho thấy nền kinh tế Việt Nam có độ mở cao, phụ thuộc sâu sắc vào chuỗi giá trị và thị trường toàn cầu.

Khi Việt Nam hội nhập sâu rộng với thế giới, bất kỳ biến động nào của kinh tế, chính trị khu vực, thế giới như xung đột địa chính trị, suy thoái kinh tế toàn cầu, căng thẳng thương mại hay khủng hoảng chuỗi cung ứng đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường phát triển của đất nước. Điều đó đòi hỏi công tác đối ngoại phải liên tục theo dõi, dự báo, phân tích và đề xuất giải pháp để chủ động thích ứng.

Trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, lần đầu tiên "đối ngoại, hội nhập quốc tế" được đặt ngang hàng với quốc phòng và an ninh, trở thành một nhiệm vụ "trọng yếu, thường xuyên". Trước đây, đối ngoại luôn được xác định là một nhiệm vụ quan trọng, song chưa bao giờ được xem là trọng yếu và thường xuyên như quốc phòng, an ninh. Việc đặt "đối ngoại, hội nhập quốc tế" ngang hàng với quốc phòng, an ninh là một bước nâng tầm tư duy chiến lược của Đảng trong bối cảnh mới.

Khái niệm nhiệm vụ "trọng yếu, thường xuyên" trong công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế, theo tinh thần Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, khẳng định vai trò chiến lược và tầm quan trọng đặc biệt của đối ngoại trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. "Trọng yếu" thể hiện đây là nhiệm vụ then chốt, gắn trực tiếp với lợi ích và uy tín quốc gia, còn "thường xuyên" nhấn mạnh tính liên tục, chủ động và bền bỉ, cho thấy đối ngoại không chỉ là nhiệm vụ của một giai đoạn, mà là công việc lâu dài, xuyên suốt và không thể gián đoạn.

Sự bổ sung này mở ra một khung chiến lược toàn diện hơn cho công tác bảo vệ Tổ quốc, cho thấy nhận thức ngày càng rõ rằng an ninh và phát triển không thể tách rời khỏi chính sách đối ngoại. Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng và cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các nước lớn, đối ngoại không chỉ là việc "mở cửa" hay "kết nối", mà còn là phương thức bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, góp phần duy trì môi trường hợp tác hòa bình, ổn định để cùng phát triển.

Tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước

Kể từ Đại hội lần thứ VI (12/1986), Đảng ta quyết định đổi mới toàn diện đất nước, thay đổi nhận thức, tư duy đối ngoại, tạo nền tảng để hoạch định đường lối, chính sách đối ngoại rộng mở. Tại Đại hội VII (1991), Đảng ta tuyên bố “Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới”. Sự phát triển tư duy đối ngoại được thể hiện rõ hơn trong Đại hội IX (2001) của Đảng. Lần đầu tiên, Đảng khẳng định phải chủ động hội nhập kinh tế quốc tế: “Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế”. Đại hội X (2006) của Đảng tiếp tục hoàn thiện đường lối đối ngoại của Đại hội VIII, IX thành đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đồng thời khẳng định phương châm đối ngoại của nước ta, từ “Việt Nam muốn là bạn”, “Việt Nam sẵn sàng là bạn” thành “Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế”. Các Đại hội XI, XII và XIII tiếp tục hoàn thiện và khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, vừa kiên định về nguyên tắc, vừa uyển chuyển về sách lược; mềm mại, khôn khéo nhưng rất kiên quyết; linh hoạt, sáng tạo nhưng rất bản lĩnh, vững vàng trước mọi khó khăn, thách thức, vì độc lập, tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân là chủ trương hết sức đúng đắn, thể hiện bước phát triển không ngừng về tư duy của Đảng trong lĩnh vực quan trọng này.

Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu "phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hoá và vị thế của đất nước" không chỉ là sự tiếp nối các quan điểm, chủ trương trước đây, mà còn thể hiện bước phát triển mới về tư duy, mục tiêu và cách tiếp cận đối ngoại.

Tư duy mới xác định đối ngoại không chỉ "chủ động, tích cực" như các Đại hội trước, mà còn nhấn mạnh yêu cầu phát triển "tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hoá và vị thế đất nước". Đối ngoại không chỉ là công cụ bảo vệ chế độ hay tìm kiếm hợp tác kinh tế, mà còn là phương thức thể hiện bản lĩnh, bản sắc và tầm vóc Việt Nam trên trường quốc tế. Nhấn mạnh yếu tố văn hoá, lịch sử gắn với lan toả "sức mạnh mềm", giá trị văn minh Việt Nam, tạo sự tôn trọng, tin cậy và tầm ảnh hưởng trong cộng đồng quốc tế. Tầm nhìn này sâu rộng hơn cách tiếp cận thuần tuý không chỉ vì "hoà bình, hợp tác, phát triển" như trước đây.

Đối ngoại trong kỷ nguyên mới phải: Tạo dựng cục diện, môi trường thuận lợi cho đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình. Đóng vai trò kiến tạo, động lực, mở ra các cơ hội mới cho đất nước phát triển. Nâng cao vị thế, uy tín của đất nước trong nền chính trị thế giới, kinh tế toàn cầu và văn minh nhân loại. Với thế và lực mới, Việt Nam chủ động tham gia đóng góp tích cực duy trì hoà bình, ổn định trong khu vực và trên thế giới.

Gắn chặt đối ngoại với phát triển đất nước. Lần đầu tiên nêu rõ yêu cầu đối ngoại phải tương xứng với tầm vóc phát triển đất nước, nghĩa là đối ngoại không chỉ hỗ trợ kinh tế mà còn đi tiên phong trong các lĩnh vực công nghệ, tri thức, văn hoá. Chủ động xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại với 3 trụ cột (Đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước, đối ngoại nhân dân), vận hành như một "hệ sinh thái đối ngoại" thống nhất, đồng bộ. Kết nối chặt chẽ ngoại giao chính trị, kinh tế, văn hoá, quốc phòng, an ninh, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số.

So với các Văn kiện Đại hội thời kỳ đổi mới, Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV yêu cầu cao hơn đối với công tác đối ngoại: Không chỉ "nâng tầm" mà phải "tương xứng với tầm vóc"; "không chỉ hội nhập sâu" mà còn "phát huy sức mạnh văn hoá, lịch sử, giá trị Việt Nam" để tăng ảnh hưởng quốc tế; không chỉ là đối ngoại "vì Việt Nam" mà còn "đóng góp cho hoà bình, phát triển chung của nhân loại".

Minh Thắng