Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi): Tiên phong trong xây dựng hệ sinh thái “Kinh tế bạc”

QPTĐ-Đối với các nước phát triển, “Kinh tế bạc” không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành một xu hướng tất yếu. Song với Việt Nam nói chung, Hà Nội nói riêng, khái niệm này còn khá mới mẻ. Do đó, việc Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đưa vào chế định về “Kinh tế bạc” để chủ động xây dựng hệ sinh thái kinh tế thích ứng với tốc độ già hóa dân số không chỉ là giải pháp an sinh xã hội, mà còn là cánh cửa mở ra mô hình tăng trưởng mới, bền vững và nhân văn cho Thủ đô Hà Nội.

Kinh tế bạc: Xu hướng tất yếu

Kinh tế bạc (Silver Economy) là toàn bộ các hoạt động kinh tế, sản phẩm và dịch vụ được thiết kế nhằm đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi. Đây là xu hướng biến già hóa dân số thành cơ hội phát triển, bao gồm chăm sóc sức khỏe, tài chính, du lịch và nhà ở, nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. 

Thực tế cho thấy, nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có các nước châu Á đã có hệ sinh thái kinh tế bạc khá phát triển. Điển hình như Nhật Bản đã sớm phải đối mặt với già hóa từ những năm 1970. Nhật Bản đã mở ra những ngành nghề mới, không chỉ giải quyết cho tình trạng già hóa dân số mà còn tạo ra những nguồn lực mới để phát triển như nhà ở thân thiện, chăm sóc sức khỏe thông minh với robot hỗ trợ, điều dưỡng cao cấp, giáo dục suốt đời, giải trí cá nhân... Kết quả là hàng loạt ngành nghề được “lột xác”, giúp người cao tuổi không chỉ thoát khỏi gánh nặng của xã hội, sống độc lập hơn, còn doanh nghiệp tìm thấy thị trường khổng lồ. Đến nay, thị trường này vẫn đang mở rộng mạnh mẽ với các công nghệ robot chăm sóc được đẩy mạnh tại các sự kiện lớn như Expo 2025.

Đối với Singapore, kinh tế bạc được đánh giá là “mỏ vàng” với thị trường đạt khoảng 72 tỷ USD vào năm 2025. Nước này tập trung vào telemedicine, nhà ở thân thiện và chính sách khuyến khích người cao tuổi tiếp tục làm việc, học hỏi…

Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011. Đến năm 2024, cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên (chiếm hơn 14% dân số). Dự báo đến năm 2030, con số này sẽ chạm mốc xấp xỉ 18 triệu người. Do đó, việc xây dựng thể chế, kiến tạo hệ sinh thái kinh tế bạc là xu hướng tất yếu.

Để hiện thực hóa mô hình này tại Việt Nam, cần xác định rõ thế cân bằng của mô hình “kiềng ba chân” vững chắc. Trong đó, người cao tuổi giữ vị trí trung tâm, đóng vai trò kép vừa là nguồn lực cung với những kinh nghiệm, bản lĩnh quý báu, vừa là động lực cầu mạnh mẽ thúc đẩy các ngành dịch vụ như y tế, du lịch và học tập suốt đời. Đồng hành cùng đó, doanh nghiệp chính là trọng tâm của sự sáng tạo và thực thi, gánh vác trách nhiệm xã hội thông qua việc xây dựng môi trường làm việc thân thiện và cung ứng những sản phẩm chuyên biệt. Đặc biệt, Nhà nước đóng vai trò “kiến trúc sư thể chế”, kiến tạo hành lang pháp lý minh bạch cùng các cơ chế ưu đãi, từ đó xây dựng hệ thống an sinh xã hội vững chắc để kinh tế bạc thực sự phát triển.

Thủ đô tiên phong kiến tạo hệ sinh thái kinh tế bạc

Trong những năm qua, Thủ đô Hà Nội luôn quan tâm đến việc hỗ trợ, bảo vệ, chăm sóc người cao tuổi. Thành phố tổ chức các hoạt động truyền thông rộng rãi về Luật Người cao tuổi, các chính sách chăm sóc, đồng thời đẩy mạnh thực hiện các đề án hỗ trợ sức khỏe, chuyển đổi số, tạo việc làm và phát triển các câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau. Các địa phương, cơ quan, đơn vị thường xuyên tổ chức các chương trình thăm hỏi, tặng quà và động viên giúp đỡ người cao tuổi nghèo, người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn.

Thành phố cũng giao cho Sở Y tế chủ trì tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, tổng hợp báo cáo; chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Hội Người cao tuổi Thành phố tổ chức các hoạt động phong trào nhân đạo, mô hình câu lạc bộ tuyên truyền chính sách. Sở VH&TT tổ chức hoạt động văn hóa, thể thao phù hợp; tuyên truyền chính sách ưu đãi người cao tuổi. Sở Xây dựng cấp thẻ xe buýt miễn phí, hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận dịch vụ công cộng. Bảo hiểm xã hội Thành phố hướng dẫn thủ tục, hỗ trợ tiếp cận BHYT… Ủy ban MTTQ thành phố Hà Nội cũng trích quỹ hỗ trợ người cao tuổi khó khăn. Các xã, phường lập kế hoạch chi tiết, rà soát đối tượng, tổ chức thăm hỏi, tặng quà, triển khai chính sách bảo hiểm y tế, chúc thọ, thành lập Hội Người cao tuổi cơ sở…

Các chính sách an sinh của Thành phố đối với người cao tuổi đã có những kết quả đáng ghi nhận. Song tổng thể, đây chỉ dừng lại ở việc đặt người cao tuổi là đối tượng thụ hưởng mà chưa khai thác được người cao tuổi ở khía cạnh vừa là nguồn lực cung với những kinh nghiệm, bản lĩnh quý báu, vừa là động lực cầu mạnh mẽ thúc đẩy các ngành dịch vụ như y tế, du lịch và học tập suốt đời…

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần đầu tiên đưa vào khái niệm “Kinh tế bạc”. Theo Dự thảo luật, “Kinh tế bạc” là tổng thể các hoạt động kinh tế, ngành nghề, sản phẩm, dịch vụ phục vụ nhu cầu của người cao tuổi và hỗ trợ, phát huy người lao động cao tuổi, gắn với phát triển đô thị bền vững, an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế-xã hội của Thủ đô và vùng Thủ đô.

Việc quy định khái niệm “kinh tế bạc” trong Luật Thủ đô (sửa đổi) xuất phát từ thực tiễn hiện nay tỷ lệ sinh tại Thành phố đang thấp dần qua từng năm, đứng trước nguy cơ bước vào giai đoạn già hóa dân số, tỷ lệ người cao tuổi ngày càng tăng, kéo theo nhu cầu lớn và đa dạng về chăm sóc sức khỏe, nhà ở, dịch vụ xã hội, văn hóa, tiêu dùng và tham gia các hoạt động kinh tế-xã hội. Người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách an sinh mà còn là nguồn lực xã hội quan trọng. Cách tiếp cận này phù hợp với quan điểm phát triển bao trùm, lấy con người làm trung tâm và thích ứng với già hóa dân số.

Quy định về kinh tế bạc gắn với các mục tiêu phát triển đô thị bền vững, bảo đảm an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế-xã hội của Thủ đô, tạo cơ sở pháp lý để xây dựng và triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù như: Phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, y tế-phục hồi chức năng, nhà ở và không gian đô thị thân thiện với người cao tuổi; khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trong các sản phẩm, dịch vụ dành cho người cao tuổi; tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia lao động, khởi nghiệp, tư vấn, truyền nghề và các hoạt động xã hội phù hợp.

Việc quy định khái niệm kinh tế bạc trong Luật Thủ đô góp phần chủ động thích ứng với già hóa dân số, chuyển thách thức thành cơ hội phát triển, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về an sinh xã hội, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi, qua đó nâng cao chất lượng sống của Nhân dân và sức cạnh tranh, tính bền vững của Thủ đô trong dài hạn.

Minh Thắng