Không gian tầm thấp-Một chế định mới trong Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi)

QPTĐ-Không gian tầm thấp (Low Altitude Economy-LAE) là chế định lần đầu tiên được đưa vào Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Việc quy định khái niệm “không gian tầm thấp” trong Luật Thủ đô xuất phát từ yêu cầu thực tiễn quản lý loại hình kinh tế mới mẻ này.

Không gian tầm thấp

Không gian tầm thấp được định nghĩa là một nền kinh tế hoàn chỉnh hoạt động trong không gian từ mặt đất lên đến 3.000m, đang được xem là động lực tăng trưởng bứt phá cho nhiều quốc gia. Kinh tế không gian tầm thấp không phải là một ngành riêng lẻ, mà là một hệ sinh thái kinh tế toàn diện, tích hợp cả yếu tố kinh tế xanh và kinh tế số. Đây là một nền kinh tế khai thác tài nguyên không gian, với năng suất vượt trội so với các mô hình truyền thống.

Minh chứng rõ nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, một máy bay không người lái (UAV) có thể phun thuốc, giám sát cho 67 ha cây trồng trong một ngày, trong khi một lao động lành nghề chỉ xử lý được tối đa một ha. Tương tự, trong ngành điện, một giờ làm việc của UAV có thể tương đương với ba ngày công của một công nhân kiểm tra đường dây. Sự nhảy vọt về năng suất, không chỉ vài chục phần trăm mà là hàng chục lần, chính là yếu tố then chốt giúp các nền kinh tế tiến hóa.

Trên thế giới, xu hướng này đang bùng nổ mạnh mẽ. Tại Trung Quốc, quốc gia này đã triển khai không gian tầm thấp từ năm 2023 với quy mô ban đầu khoảng 69,8 tỷ USD. Dự báo đến năm 2025, quy mô thị trường này sẽ đạt trên 500 tỷ USD. Nhiều tỉnh và thành phố tại Trung Quốc đã xác định không gian tầm thấp là động lực tăng trưởng mới. Tại Indonesia, Ủy ban kinh tế không gian tầm thấp đã được thành lập từ đầu năm 2024, cho thấy sự quyết tâm của các quốc gia trong khu vực.

Đối với Việt Nam, việc phát triển không gian tầm thấp sẽ mang lại nhiều lợi ích. Trước hết, không gian tầm thấp tạo ra giá trị gia tăng khổng lồ. Không gian tầm thấp được xem như một “ánh xạ” của toàn bộ nền kinh tế mặt đất lên không trung, bao phủ mọi lĩnh vực từ nông nghiệp, logistics, xây dựng, năng lượng đến du lịch, an ninh. Sự kết hợp giữa các lĩnh vực này sẽ tiếp tục tạo ra những mô hình kinh doanh mới.

Không gian tầm thấp cung cấp công cụ hiệu quả để giải quyết các thách thức lớn của quốc gia như an ninh lương thực, tắc nghẽn giao thông, ô nhiễm môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và an ninh quốc phòng. Đồng thời, không gian tầm thấp có thể thay đổi hoàn toàn quy hoạch đô thị, cải thiện chỉ số hạnh phúc cho người dân.

Vận hành không gian tầm thấp nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ. Không gian tầm thấp là một nền kinh tế tích hợp nhiều công nghệ cao và khi làm chủ được nó, Việt Nam không chỉ làm chủ chuỗi công nghệ mà còn có vị thế khác biệt trên trường quốc tế.

Một yếu tố nữa là không gian tầm thấp hoàn toàn phù hợp với nguồn lực và điều kiện của Việt Nam trong giai đoạn hiện tại, mở ra cơ hội lớn không chỉ cho nền kinh tế mà còn cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Đi trước trong chế định không gian tầm thấp

Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) lần đầu tiên quy định khái niệm “không gian tầm thấp”. Theo đó, không gian tầm thấp là phần không gian trên bề mặt đất, mặt nước thuộc địa giới hành chính Thủ đô theo quy hoạch của Thủ đô, được sử dụng cho mục đích quản lý, khai thác, sử dụng trong các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đô thị, khoa học-công nghệ, giao thông thông minh gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Như đã nói ở trên, hiện nay tại một số nước trên thế giới, cùng với không gian trên mặt đất và không gian ngầm, không gian tầm thấp đang ngày càng được khai thác đa dạng cho các hoạt động như ứng dụng thiết bị bay không người lái, giao thông thông minh, quan trắc môi trường, quản lý đô thị, logistics, cứu hộ-cứu nạn, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội... Tuy nhiên, hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành chưa có quy định mang tính khái quát, thống nhất để làm cơ sở cho việc quản lý, khai thác, sử dụng loại không gian này, đặc biệt trong điều kiện đô thị đặc biệt như Thủ đô Hà Nội.

Do đó, việc xác lập khái niệm không gian tầm thấp trong Luật Thủ đô (sửa đổi) có ý nghĩa sâu sắc. Trước hết là tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc quy hoạch, quản lý, khai thác, sử dụng không gian tầm thấp trên địa bàn Thủ đô. Quy định khái niệm “không gian tầm thấp” là tiền đề để xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm mô hình quản lý và phát triển kinh tế tầm thấp, đô thị thông minh. Cùng với đó, việc chế định không gian tầm thấp cũng bảo đảm kiểm soát rủi ro, giữ vững quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội trong quá trình phát triển các công nghệ và loại hình kinh tế mới.

Đức Minh