Bài 4: Phụ nữ Việt Nam thúc đẩy hòa bình và an ninh bền vững

QPTĐ-Ra đời trên cơ sở sự phát triển của lý luận và thực tiễn về mối liên hệ giữa phụ nữ, hòa bình và an ninh, đến nay vấn đề phụ nữ, hòa bình và an ninh đã trở thành một chương trình nghị sự toàn cầu và cũng là một nội dung quan trọng trong Tuyên bố và Cương lĩnh hành động Bắc Kinh. Nhận diện rõ tầm quan trọng của vấn đề trên, Việt Nam không chỉ tham gia, cam kết thực hiện Chương trình nghị sự về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh do Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đưa ra vào tháng 10 năm 2000 mà còn ban hành Chương trình hành động quốc gia về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh giai đoạn 2024-2030, triển khai thực hiện trong thực tiễn. Qua đó, phụ nữ Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò trong việc kiến tạo, thúc đẩy hòa bình và an ninh bền vững.

Cam kết sự tham gia của phụ nữ

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn chú trọng vấn đề phụ nữ và giới, tích cực thúc đẩy vai trò và quyền lợi của phụ nữ trong chiến lược phát triển đất nước được đề ra tại các kỳ Đại hội của Đảng. Nhà nước đã ban hành và tiếp tục hoàn thiện các văn bản về bình đẳng giới, lồng ghép giới trong luật pháp, chính sách và các chương trình cụ thể. Đặc biệt là Chương trình Hành động Quốc gia về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh của Việt Nam giai đoạn 2024-2030. Đây là văn bản chính sách đầu tiên nhằm tăng cường sự tham gia bình đẳng của phụ nữ trong các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, ứng phó với bạo lực giới, và xử lý các thách thức an ninh phi truyền thống, với mục tiêu chung là nâng cao vị thế phụ nữ, góp phần duy trì hòa bình và phát triển bền vững quốc gia và quốc tế.

Mục tiêu chung của Chương trình nhằm bảo đảm và thúc đẩy hơn nữa bình đẳng giới; nâng cao vai trò, vị thế, tiếng nói, quyền lợi và nghĩa vụ, trách nhiệm của phụ nữ trong tham gia các lĩnh vực hòa bình, an ninh, góp phần duy trì hoà bình, ổn định và sự phát triển bền vững của quốc gia và trên phạm vi quốc tế.

4 mục tiêu cụ thể đến năm 2030 đó là: Tăng cường sự tham gia đầy đủ, bình đẳng, có ý nghĩa của phụ nữ Việt Nam trong các lĩnh vực chính trị, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và xử lý, ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống của quốc gia, cũng như trong gìn giữ hoà bình, an ninh quốc tế; phòng ngừa và ứng phó tốt hơn với bạo lực trên cơ sở giới trong bối cảnh sự cố, thảm họa và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống; tăng cường lồng ghép giới trong hoạt động cứu trợ và phục hồi, bao gồm khắc phục hậu quả chiến tranh, phòng, chống, xử lý, ứng phó với sự cố, thảm họa và các thách thức an ninh phi truyền thống; tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực Phụ nữ, hòa bình và an ninh.

Để đạt được mục tiêu trên, Chương trình đưa ra các nhiệm vụ và giải pháp cụ thể như: Rà soát và hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật nhằm tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong lĩnh vực hoà bình, an ninh; trong khắc phục hậu quả chiến tranh và phòng, chống, xử lý, ứng phó với sự cố, thảm họa và các thách thức an ninh phi truyền thống; Nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới, đáp ứng nhu cầu cụ thể và thúc đẩy sự tham gia có ý nghĩa của phụ nữ trong bối cảnh khắc phục hậu quả chiến tranh, phòng, chống, xử lý, ứng phó với sự cố, thảm họa và các thách thức an ninh phi truyền thống.

Đồng thời, nâng cao năng lực và tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong tham gia giải quyết các vấn đề hoà bình, an ninh quốc tế; tích cực thúc đẩy và tham gia các sáng kiến, giải pháp trong khuôn khổ hợp tác song phương, đa phương về Phụ nữ, hòa bình và an ninh; tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, tranh thủ sự hỗ trợ của các đối tác quốc tế về thực hiện Chương trình hành động quốc gia về Phụ nữ, hòa bình, an ninh.

Tham gia kiến tạo hòa bình thế giới

Trong quan hệ đối ngoại, từ nhiều năm qua, Việt Nam luôn quan tâm thúc đẩy vấn đề phụ nữ, hòa bình và an ninh tại các diễn đàn đa phương; đồng thời, có những đóng góp quan trọng được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Việt Nam tích cực nâng cao vai trò của phụ nữ trong hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, chủ trì, tham gia và thúc đẩy các sáng kiến, chương trình nghị sự cụ thể liên quan đến phụ nữ và trẻ em gái, nghiên cứu thúc đẩy quan hệ giữa ASEAN và Liên hợp quốc trong triển khai sáng kiến về phụ nữ, hòa bình và an ninh tập trung vào ngăn ngừa xung đột và ngoại giao phòng ngừa, tranh thủ thu hút các nguồn lực thực hiện chương trình chính sách của Việt Nam liên quan đến phụ nữ và trẻ em gái.

Trong nhiệm kỳ Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc 2008-2009, Việt Nam đã đề xuất và thúc đẩy thông qua Nghị quyết số 1889 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về phụ nữ trong giai đoạn sau xung đột. Tháng 12-2020, mặc dù trong bối cảnh tác động của dịch bệnh Covid-19, nhân kỷ niệm 20 năm Nghị quyết số 1352, Việt Nam đã phối hợp với Liên hợp quốc tổ chức thành công Hội nghị quốc tế về phụ nữ, hòa bình và an ninh. Hội nghị đã thông qua Cam kết hành động Hà Nội nhằm tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong kiến tạo hòa bình, thúc đẩy trao quyền kinh tế cho phụ nữ, cũng như ghi nhận vai trò của phụ nữ trong giải quyết những thách thức mới nổi. Hội nghị được xem là sự tiếp tục khẳng định quyết tâm, nỗ lực mạnh mẽ để thực hiện bốn trụ cột chính của chương trình nghị sự toàn cầu về phụ nữ, hòa bình và an ninh.

Trong khuôn khổ ASEAN, Việt Nam tích cực đóng góp trong việc xây dựng Kế hoạch hành động khu vực ASEAN về phụ nữ, hòa bình và an ninh, tham gia Nhóm Phụ nữ ASEAN vì hòa bình (AWPR). Trong năm Chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam đã tổ chức phiên Đối thoại cấp Bộ trưởng ASEAN về tăng cường vai trò của phụ nữ vì hòa bình và an ninh bền vững (tháng 9-2020)... 

Sau gần một thập niên tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, Việt Nam luôn duy trì tỷ lệ nữ cao hơn mức yêu cầu của Liên hợp quốc. Tính đến tháng 8/2024, có 117 lượt nữ quân nhân được triển khai đến phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc (trong đó có 19 lượt nữ sĩ quan được triển khai theo hình thức cá nhân, 98 nữ quân nhân triển khai theo đội hình đơn vị). Đặc biệt, Việt Nam cũng đã có 04 nữ sĩ quan trong lực lượng Công an nhân dân Việt Nam tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Việt Nam hiện là nước có tỷ lệ nữ quân nhân tham gia hoạt động gìn giữ hoà bình của Liên hợp quốc đạt gần 15%. Trong khuôn khổ ASEAN, Việt Nam tích cực đóng góp xây dựng các khuôn khổ chính sách của khu vực về Phụ nữ, Hoà bình và An ninh và tham gia Nhóm Phụ nữ ASEAN về hòa giải.

Tại các phái bộ, nữ quân nhân của Việt Nam đảm nhiệm và hoàn thành xuất sắc nhiều vị trí công tác khác nhau như quan sát viên quân sự, sĩ quan tham mưu tác chiến, sĩ quan tham mưu huấn luyện, bác sĩ, điều dưỡng. Tại Hội nghị quốc tế về phụ nữ với hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ngày 26/11/2022 tại Hà Nội, Liên hợp quốc đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia đi đầu về nỗ lực tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Đồng thời Liên hợp quốc cũng đánh giá cao lực lượng gìn giữ hòa bình của Việt Nam trong việc thực hiện sứ mệnh mang đến hòa bình, hy vọng và cơ hội về một cuộc sống tốt đẹp hơn cho người dân ở những nơi khó khăn nhất trên thế giới. Những nữ quân nhân gìn giữ hòa bình của Việt Nam chính là cầu nối mang hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam tới bạn bè quốc tế. Cùng với đó, Việt Nam đã thực hiện một số chương trình, mô hình nhằm thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ vào công tác bảo vệ an ninh biên giới quốc gia như: Chương trình “Vận động phụ nữ tham gia xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia”, mô hình “Tổ phụ nữ bảo vệ đường biên, cột mốc giới”, Câu lạc bộ “Phụ nữ tham gia bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới”... Các cấp hội phụ nữ đã vận động hội viên và gia đình tham gia cùng Bộ đội biên phòng quản lý đường biên, mốc quốc giới, đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng tuyên truyền, đấu tranh phòng, chống các hoạt động vi phạm biên giới, buôn lậu, di cư trái phép, mua bán người qua biên giới.

Có thể khẳng định, những nỗ lực của Việt Nam trong hoàn thiện nền tảng pháp lý, chính sách quốc gia; chủ động, tích cực tham gia, đóng góp vào các chương trình, hoạt động hợp tác chung và triển khai các cam kết quốc tế trong thực hiện Chương trình nghị sự phụ nữ, hòa bình và an ninh đã góp phần nâng cao vị thế, uy tín và hình ảnh của Việt Nam là thành viên chủ động, tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, đóng góp thiết thực vào hòa bình, an ninh thế giới.

Thắng Minh