Biện pháp khắc phục khó khăn tâm lý cho chiến sĩ hiện nay

QPTĐ-Trong quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, công tác quản lý, giáo dục và rèn luyện chiến sĩ mới giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là lực lượng bổ sung trực tiếp cho sức mạnh chiến đấu của đơn vị. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, khi bước vào môi trường quân ngũ, chiến sĩ mới thường phải đối mặt với nhiều khó khăn về tâm lý. Nếu không được quan tâm, định hướng và giúp đỡ kịp thời, những khó khăn này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả huấn luyện, rèn luyện, thậm chí tác động đến tư tưởng, ý chí phấn đấu của bộ đội. Vì vậy, việc nghiên cứu và đề xuất các biện pháp khắc phục khó khăn tâm lý cho chiến sĩ mới là yêu cầu cấp thiết trong tình hình hiện nay.

 Những khó khăn tâm lý chủ yếu của chiến sĩ mới ngày đầu nhập ngũ

Chiến sĩ mới khi nhập ngũ thường xuất thân từ nhiều vùng miền, trình độ học vấn, hoàn cảnh gia đình và môi trường sống khác nhau. Khi chuyển từ môi trường dân sự sang môi trường quân đội – một môi trường có tính kỷ luật cao, nền nếp nghiêm ngặt – họ thường gặp phải một số khó khăn tâm lý cơ bản:

Trước hết, là tâm lý bỡ ngỡ, lo lắng và áp lực thích nghi. Sự thay đổi đột ngột về sinh hoạt, giờ giấc, chế độ học tập, huấn luyện khiến nhiều chiến sĩ mới ngay sau khi nhập ngũ cảm thấy căng thẳng, khó hòa nhập trong thời gian đầu.

Thứ hai, là nỗi nhớ nhà, nhớ người thân. Đa số chiến sĩ mới là thanh niên trẻ, lần đầu xa gia đình trong thời gian dài, nên dễ xuất hiện cảm xúc cô đơn, buồn chán, nhất là vào những thời điểm nhạy cảm như buổi tối, ngày nghỉ, ngày lễ.

Thứ ba, là tâm lý e ngại, tự ti hoặc thiếu tự tin. Một số chiến sĩ có thể cảm thấy mình kém hơn đồng đội về thể lực, kỹ năng hoặc khả năng thích nghi, dẫn đến mặc cảm, thu mình.

Thứ tư, là áp lực trong huấn luyện và kỷ luật. Cường độ huấn luyện cao, yêu cầu nghiêm về kỷ luật, tác phong quân nhân có thể khiến chiến sĩ mới cảm thấy áp lực, thậm chí có biểu hiện chán nản nếu không được động viên kịp thời.

Thứ năm, là những tác động từ xã hội và mạng thông tin. Một số thông tin tiêu cực, sai lệch trên mạng xã hội có thể ảnh hưởng đến nhận thức, tư tưởng của chiến sĩ mới, làm nảy sinh tâm lý hoang mang, dao động. Những khó khăn trên là khách quan và phổ biến, đòi hỏi cấp ủy, lãnh đạo, chỉ huy các cấp cần phải có hệ thống biện pháp đồng bộ, khoa học để khắc phục hiệu quả biểu hiện nêu trên.

 Ý nghĩa của việc khắc phục khó khăn tâm lý cho chiến sĩ mới

Việc khắc phục khó khăn tâm lý cho chiến sĩ mới có ý nghĩa quan trọng cả về trước mắt và lâu dài: (1) Giúp chiến sĩ nhanh chóng ổn định tư tưởng, thích nghi với môi trường quân đội, từ đó yên tâm công tác, tích cực học tập, rèn luyện. (2) Góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện và xây dựng chính quy, hạn chế vi phạm kỷ luật, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. (3) Tạo nền tảng để hình thành và phát triển phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, ý chí quyết tâm cao cho quân nhân. (4) Góp phần xây dựng mối đoàn kết nội bộ, tăng cường gắn bó giữa cán bộ và chiến sĩ, giữa chiến sĩ với chiến sĩ.

Biện pháp khắc phục khó khăn tâm lý cho chiến sĩ mới hiện nay

Một là. Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, định hướng nhận thức

Đây là biện pháp cơ bản, giữ vai trò nền tảng. Ngay từ khi chiến sĩ mới nhập ngũ, đơn vị cần tổ chức tốt công tác giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng, qua đó giúp chiến sĩ mới hiểu rõ mục tiêu, lý tưởng chiến đấu của quân đội, vinh dự và trách nhiệm của người quân nhân. Nội dung giáo dục cần thiết thực, gần gũi “dễ nghe, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ vận dụng, dễ kiểm tra”; kết hợp giữa lý luận với thực tiễn, giữa đơn vị với chiến trường; lồng ghép các câu chuyện truyền thống, tấm gương điển hình để tạo động lực phấn đấu cho bộ đội. Qua đó giúp chiến sĩ mới hình thành niềm tin, lý tưởng đúng đắn, vượt qua tâm lý dao động ban đầu.

Hai là. Quan tâm nắm bắt, quản lý chặt chẽ diễn biến tâm lý bộ đội

Cán bộ các cấp, đặc biệt là cán bộ trực tiếp quản lý như tiểu đội trưởng, trung đội trưởng cần thường xuyên sâu sát, gần gũi chiến sĩ, kịp thời nắm bắt nhu cầu chính đáng, tâm tư, tình cảm, hoàn cảnh của từng chiến sĩ mới (nhất là một số trường hợp yếu thế). Thông qua các hình thức như sinh hoạt tổ, nhóm, đối thoại dân chủ, gặp gỡ riêng từng người… qua đó để phát hiện sớm những biểu hiện tâm lý bất thường, từ đó có biện pháp giúp đỡ phù hợp. Việc quản lý không chỉ mang tính hành chính mà cần kết hợp với yếu tố tâm lý, tình cảm đồng chí, đồng đội...

Tập thể dục buổi sáng.

Ba là. Phát huy vai trò của cán bộ cơ sở trong giáo dục, cảm hóa bộ đội

Cán bộ là nhân tố quyết định trong việc giúp chiến sĩ mới vượt qua khó khăn tâm lý. Mỗi cán bộ phải thực sự là tấm gương “mẫu mực” về phẩm chất đạo đức, lối sống, trình độ chuyên môn, phương pháp tác phong làm việc; đồng thời có kỹ năng giao tiếp ứng xử phù hợp, biết lắng nghe, chia sẻ và động viên chiến sĩ mới. Phong cách lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội cần linh hoạt, mềm dẻo, kết hợp giữa “lý và tình”. Tránh thái độ mệnh lệnh, áp đặt, gây áp lực không cần thiết với chiến sĩ mới. Thực tế cho thấy, khi các chiến sĩ mới nhập ngũ cảm nhận được sự quan tâm chân thành, họ sẽ cởi mở, tin tưởng và dễ dàng vượt qua các khó khăn.

Bốn là. Tổ chức tốt các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao

Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao có tác dụng rất lớn trong việc giải tỏa căng thẳng, tạo không bầu không khí tích cực, vui tươi, đoàn kết trong đơn vị. Yêu cầu cấp ủy, chỉ huy đơn vị cần tổ chức đa dạng các hình thức như; diễn đàn, tọa đàm thanh niên, giao lưu văn nghệ, thi đấu thể thao, sinh hoạt câu lạc bộ, xem phim, đọc sách… phù hợp với điều kiện thực tế đơn vị và đặc điểm tâm lý lứa tuổi thành niên quân đội, nhất là đáp ứng nhu cầu được tôn trọng và khẳng định giá trị bản thân đối với đơn vị và vai trò phụng sự Tổ quốc. Những hoạt động này giúp chiến sĩ mới giảm bớt nỗi nhớ nhà, tăng cường giao lưu, gắn bó với đồng đội.

Năm là. Tăng cường sự phối hợp giữa đơn vị và gia đình

Gia đình có vai trò quan trọng trong việc ổn định tâm lý chiến sĩ, là điểm tựa tinh thần vững chắc bởi đó là nơi chiến sĩ mới hình thành tình cảm, niềm tin và nhân cách từ trước, nên khi bước vào môi trường mới, chính sự quan tâm, động viên đó giúp họ giảm cảm giác nhớ nhà, sự cô đơn; tăng sự yên tâm và ổn định cảm xúc, có thêm động lực vượt qua khó khăn ban đầu. Do vậy, đơn vị cần duy trì thường xuyên mối liên hệ với gia đình chiến sĩ thông qua thư từ, điện thoại, các dịp thăm thân. Đồng thời, kịp thời thông tin cho gia đình nắm được khi chiến sĩ có biểu hiện tâm lý đặc biệt để cùng với đơn vị phối hợp giải quyết kịp thời.

Sáu là. Ứng dụng công nghệ thông tin và tư vấn tâm lý cho chiến sĩ mới

Trong điều kiện hiện nay có thể ứng dụng công nghệ thông tin để hỗ trợ công tác giáo dục, tư vấn, trợ giúp tâm lý chiến sĩ mới nhập ngũ. Làm tốt việc này cho phép xây dựng các hệ thống quản lý thông tin cá nhân và tâm lý chiến sĩ một cách khoa học, như: Tạo lập hồ sơ điện tử theo dõi quá trình phát triển tâm lý, tư tưởng; thiết kế các bảng khảo sát online định kỳ để đánh giá trạng thái tâm lý; tạo phần mềm phân tích dữ liệu giúp phát hiện sớm những biểu hiện bất thường; thông qua đó, cán bộ có thể nhanh chóng nắm bắt diễn biến tâm lý của từng chiến sĩ, từ đó đưa ra biện pháp can thiệp kịp thời, chính xác, tránh để phát sinh vấn đề nghiêm trọng. Bên cạnh đó, cần quan tâm đến công tác tư vấn tâm lý, nhất là đối với những trường hợp có biểu hiện stress, trầm cảm hoặc khó khăn đặc biệt; có thể tổ chức các buổi tư vấn, nói chuyện chuyên đề về kỹ năng thích nghi, quản lý cảm xúc.

Khắc phục khó khăn tâm lý cho chiến sĩ mới là nhiệm vụ quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của đơn vị. Trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu xây dựng quân đội ngày càng cao, công tác này càng cần được quan tâm đúng mức, thực hiện một cách khoa học, đồng bộ và hiệu quả. Cấp ủy, lãnh đạo, chỉ huy đơn vị cần nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của mình, chủ động, sáng tạo trong triển khai các biện pháp phù hợp. Khi chiến sĩ mới có tâm lý ổn định, tư tưởng vững vàng, họ sẽ phát huy tốt khả năng, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam ngày càng vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Thượng tá Phan Hùng-Trung tá Lê Đức Cương

 Khoa tâm lý Học viện Chính trị