Câu chuyện sáp nhập-Bước đi lịch sử thể hiện tư duy, tầm nhìn vượt trước của Đảng ta

QPTĐ-Trong suốt tiến trình lãnh đạo cách mạng hơn 90 năm qua, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn thể hiện rõ bản lĩnh chính trị kiên định, tư duy độc lập, sáng tạo và tầm nhìn chiến lược vượt trước, mỗi quyết sách lớn của Đảng đều xuất phát từ yêu cầu khách quan của thực tiễn nhu cầu phát triển đất nước, độc lập, tự do, ấm no, hạnh phúc của nhân dân, đồng thời phản ánh trình độ nhận thức ngày càng sâu sắc về quy luật vận động và phát triển của xã hội; trong mạch nguồn tư duy đó, chủ trương sáp nhập, hợp nhất, sắp xếp lại tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính và các lực lượng trong hệ thống chính trị là một nội dung lớn, xuyên suốt, mang tính lịch sử. Đây không chỉ là giải pháp tổ chức, hành chính, mà là biểu hiện tập trung của tư duy chiến lược, tầm nhìn dài hạn và năng lực lãnh đạo toàn diện của Đảng ta, góp phần quyết định vào những thắng lợi to lớn, vẻ vang của cách mạng Việt Nam.

Đại hội XIII của Đảng đã khẳng định yêu cầu: “Tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; gắn với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức” (1). Điều đó cho thấy, “câu chuyện sáp nhập” không chỉ là vấn đề của quá khứ, mà còn là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược trong hiện tại và tương lai. Dòng chảy lịch sử của dân tộc Việt Nam từ khi có Đảng đến nay đã có vài lần sáp nhập, kết quả đó là minh chứng sự kết tinh trí tuệ, bản lĩnh, tư duy, tầm nhìn của Đảng, được dựa trên cơ sở lý luận, thực tiễn sau:

Cơ sở lý luận và thực tiễn của chủ trương sáp nhập

Chủ nghĩa Mác- Lênin chỉ rõ rằng, hình thức tổ chức phải phù hợp với nội dung và nhiệm vụ của từng giai đoạn phát triển. Khi điều kiện kinh tế – xã hội và yêu cầu cách mạng thay đổi, thì tổ chức bộ máy cũng phải được cải biến tương ứng. Nếu không, tổ chức sẽ trở thành lực cản đối với sự phát triển. Cùng với đó, tư tưởng Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh tính thiết thực, hiệu quả, tránh hình thức, tránh cồng kềnh trong tổ chức bộ máy. Người yêu cầu: tổ chức phải gọn nhẹ, dễ điều hành, phục vụ tốt nhất cho nhân dân và sự nghiệp cách mạng. Đảng ta đã vận dụng sáng tạo những luận điểm đó vào thực tiễn Việt Nam, coi sáp nhập, hợp nhất, sắp xếp lại tổ chức là một nội dung quan trọng của nghệ thuật lãnh đạo cách mạng. Thực tiễn cho thấy, trong từng giai đoạn lịch sử, khi lực lượng cách mạng còn phân tán thì cần phải hợp nhất; khi bộ máy cồng kềnh, chồng chéo thì cần phải sắp xếp, tinh gọn và khi yêu cầu phát triển đặt ra cao hơn thì lại cần phải tái cấu trúc tổ chức. Chính vì vậy, các quyết sách sáp nhập của Đảng không mang tính chủ quan, duy ý chí, mà xuất phát từ đòi hỏi khách quan của sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

Những dấu mốc lịch sử tiêu biểu của “câu chuyện sáp nhập” ở nước ta

Thứ nhất: Hợp nhất các tổ chức cộng sản – bước ngoặt mở đường cho cách mạng Việt Nam. Hội nghị hợp nhất các tổ chức Cộng sản đầu năm 1930 (Đông Dương cộng sản Đảng, An Nam cộng sản Đảng và Đông Dương cộng sản Liên đoàn) là minh chứng điển hình cho tư duy chiến lược và tầm nhìn vượt trước của Đảng ta. Trong bối cảnh phong trào cách mạng Việt Nam đứng trước nguy cơ chia rẽ, việc thống nhất các tổ chức cộng sản thành một chính đảng duy nhất đã chấm dứt tình trạng phân tán về tổ chức, mục tiêu, chương trình hành động của mỗi đảng trước đó. Sáp nhập để thống nhất về tư tưởng, đường lối, tạo ra lực lượng lãnh đạo duy nhất, đủ uy tín và năng lực. Đây là cuộc sáp nhập mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng, đặt nền móng cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam sau đó.

Thứ hai: Sáp nhập, hợp nhất tổ chức trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945- 1954) và đế quốc Mỹ (1954- 1975), Đảng ta đã chủ trương liên tục điều chỉnh, sắp xếp và hợp nhất các tổ chức, lực lượng, tiêu biểu như: Đã hợp nhất các lực lượng vũ trang (chủ lực, địa phương, dân quân tự vệ); tinh gọn hệ thống chỉ huy các cấp; tiến hành sắp xếp lại cơ quan lãnh đạo phù hợp với điều kiện chiến tranh. Những quyết sách đó bảo đảm sự lãnh đạo tập trung, thống nhất, phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, góp phần làm nên những thắng lợi lịch sử sau đó.

Thứ ba: Sáp nhập trong xây dựng và phát triển đất nước sau năm 1975. Sau khi đất nước thống nhất (30/4/1975), Đảng ta lãnh đạo sáp nhập, hợp nhất các đơn vị hành chính, tổ chức kinh tế-xã hội giữa hai miền (Nam- Bắc), nhằm: Nhanh chóng ổn định tình hình đất nước; xây dựng một hệ thống quản lý thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, điều hành của Chính phủ, nhằm tạo nền tảng cho nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội ổn định, đúng hướng và lâu dài, phù hợp với điều kiện đất nước sau giải phóng. Đây là những quyết sách khó khăn, phức tạp, song thể hiện rõ tầm nhìn dài hạn và tư duy tổng thể của Đảng ta.

Sáp nhập trong thời kỳ đổi mới-biểu hiện rõ nét của tư duy sáng tạo, tầm nhìn vượt trước của Đảng ta

Sáp nhập gắn với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng xác định rõ: “Tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và năng lực quản trị quốc gia” (2). Muốn vậy, bộ máy tổ chức phải được sắp xếp tinh, gọn, rõ chức năng, nhiệm vụ, khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp chức năng nhiệm vụ giữa một số cơ quan, bộ, ban, ngành và địa phương. Chủ trương sáp nhập, sắp xếp lại tổ chức bộ máy vì thế là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn hiện nay, thể hiện tư duy quản trị hiện đại, tầm nhìn chiến lược của Đảng ta.

Sáp nhập gắn với phát huy nguồn lực con người. Văn kiện Đại hội XIII nhấn mạnh: “Lấy con người là trung tâm, là chủ thể, là nguồn lực quan trọng nhất và là mục tiêu của sự phát triển” (3). Do đó, sáp nhập không nhằm cắt giảm cơ học, mà hướng tới sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến dịch, chiến lược; nhằm bố trí đúng người, đúng việc; phát huy năng lực, trách nhiệm cá nhân người đứng đầu. Đây là biểu hiện rõ nét của tư duy nhân văn, vì con người trong các quyết sách sáp nhập của Đảng ta.

Sáp nhập thể hiện rõ nét tư duy, tầm nhìn biện chứng, khoa học, thực tiễn. Các quyết sách sáp nhập của Đảng luôn hướng tới lợi ích lâu dài, bền vững của quốc gia – dân tộc, dù phải đối mặt với những khó khăn trước mắt. Điều đó thể hiện bản lĩnh chính trị kiên định vững vàng, tinh thần dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và tầm nhìn vượt trước so với yêu cầu tức thời của đất nước và sự tác động, chi phối mạnh mẽ, thường xuyên của bối cảnh khu vực và thế giới đến nước ta.

Quá trình này, Đảng ta luôn bình tĩnh, chủ động xử lý hài hòa các mối quan hệ lớn: Giữa đổi mới và ổn định; giữa tinh gọn bộ máy và bảo đảm quyền lợi chính đáng; giữa yêu cầu phát triển và giữ vững ổn định chính trị – xã hội. Đây là đặc trưng nổi bật trong tư duy lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều kiện mới.

Sáp nhập tổ chức bộ máy hành chính 2 cấp và sắp xếp tổ chức, đơn vị trong quân đội hiện nay-minh chứng sinh động cho tư duy, tầm nhìn vượt trước của Đảng ta

Một là: Sáp nhập tổ chức bộ máy hành chính theo mô hình 2 cấp – bước đột phá về tư duy quản trị quốc gia. Thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, các nghị quyết của Trung ương về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, việc nghiên cứu, triển khai mô hình tổ chức bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, phát huy tính chủ động của cơ sở là một chủ trương lớn, thể hiện rõ tư duy cải cách mạnh mẽ và tầm nhìn chiến lược của Đảng ta. Việc sắp xếp, sáp nhập tổ chức bộ máy hành chính theo hướng hai cấp (cấp tỉnh và cấp cơ sở; hoặc giảm đầu mối trung gian trong quản lý hành chính) không đơn thuần là thay đổi về mặt tổ chức, mà phản ánh sự chuyển biến căn bản trong tư duy quản trị quốc gia, từ quản lý theo chiều rộng sang quản lý theo chiều sâu, từ phân tán sang tập trung thống nhất, từ nặng về thủ tục sang đề cao hiệu quả phục vụ nhân dân.

Chủ trương này nhằm kịp thời khắc phục triệt để tình trạng bộ máy cồng kềnh, nhiều tầng nấc, hoạt động kém hiệu quả; giảm chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các lực lượng, bộ phận; bảo đảm cho việc rút ngắn quy trình xử lý công việc; góp phần nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở (cấp xã, phường, đặc khu). Thực tiễn triển khai trong 6 tháng qua (01/7/2025) cho thấy, mặc dù còn những khó khăn ban đầu về tâm lý, tổ chức và con người, song về lâu dài, mô hình này góp phần quan trọng nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân, đúng như tinh thần Đại hội XIII đã xác định.

Hai là: Sáp nhập, sắp xếp tổ chức bộ máy trong Quân đội nhân dân Việt Nam – biểu hiện tập trung của tư duy chiến lược quốc phòng của Đảng ta. Song hành với cải cách hành chính nhà nước, việc sáp nhập, sắp xếp tổ chức, biên chế, điều chỉnh lực lượng trong Quân đội nhân dân Việt Nam là một minh chứng đặc biệt sinh động cho tư duy, tầm nhìn vượt trước của Đảng trong lĩnh vực quốc phòng – quân sự. Quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về xây dựng quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; một số lực lượng tiến thẳng lên hiện đại”, những năm gần đây, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt việc sắp xếp lại tổ chức, biên chế; tiến hành giải thể, sáp nhập một số cơ quan, đơn vị trung gian; điều chỉnh thế bố trí lực lượng cho phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ mới (Quân đoàn 12, Quân đoàn 34, Tổng cục Hậu cần- Kỹ thuật và một số cơ quan, đơn vị khác...) Điểm nổi bật là tinh thần “kiên quyết, bài bản, có lộ trình, có bước đi phù hợp”, bảo đảm vừa tinh gọn bộ máy, vừa giữ vững và nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội ta trong điều kiện mới.

Ba là: Sáp nhập trong quân đội – không phải thu hẹp sức mạnh, mà là nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu, chiến thắng của quân đội ta. Sáng 07/01/2025, tại Hà Nội, Đại tướng Nguyễn Tân Cương, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Tổng Tham mưu trưởng QĐND Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng chủ trì Hội nghị triển khai phương án điều chỉnh tổ chức biên chế QĐND Việt Nam, giai đoạn 2025- 2030 và những năm tiếp theo. Tại hội nghị, các đại biểu đã cho ý kiến vào phương án điều chỉnh tổ chức biên chế một số cơ quan, đơn vị thuộc các khối cơ quan Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị; các tổng cục, các binh đoàn; các học viện, nhà trường và các cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng… Từ năm 2017 đến nay, Quân đội đã tổ chức sắp xếp lại trên 3.900 tổ chức bảo đảm tinh, gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Trong giai đoạn hiện nay, việc điều chỉnh tổ chức biên chế Quân đội là việc nhất quyết cần phải làm sớm, để ổn định tổ chức lực lượng, đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ; trong quý 1 năm 2025, bắt đầu từ tháng 1/2025 sẽ tiến hành sáp nhập tổ chức lại ngay một số cơ quan, đơn vị. Tính đến nay, Quân đội đã điều chỉnh gần 2.900 tổ chức. Trong đó, giảm 1 Tổng cục, 2 Quân đoàn, 37 cấp cục và tương đương, gần 300 phòng, ban... đưa sĩ quan quân đội về cấp xã xong trước 20/1/2026.

Thực tiễn cho thấy, việc sáp nhập, sắp xếp tổ chức trong quân đội không làm giảm sức mạnh, mà trái lại đã góp phần nâng cao hiệu quả chỉ huy, chỉ đạo; giảm chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ; dồn sức mạnh tổng hợp cho tập trung nguồn lực vào các đơn vị trực tiếp sẵn sàng chiến đấu... Đảm bảo phù hợp với yêu cầu tác chiến hiện đại, chiến tranh công nghệ cao. Chủ trương này phản ánh rõ tư duy quân sự hiện đại, tầm nhìn chiến lược vượt trước, khi Đảng ta không chờ đến lúc tình hình buộc phải thay đổi mới điều chỉnh, mà chủ động chuẩn bị từ sớm, từ xa, xây dựng quân đội đủ sức hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ trong mọi tình huống.

Bốn là: Sự thống nhất trong tư duy lãnh đạo của Đảng ta từ cải cách hành chính đến xây dựng quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Điểm thống nhất xuyên suốt trong chủ trương sáp nhập tổ chức bộ máy hành chính 2 cấp và sắp xếp tổ chức, đơn vị trong quân đội là đều xuất phát từ yêu cầu khách quan của sự phát triển đất nước; đều hướng tới mục tiêu “tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả” và đều đặt lợi ích lâu dài của đất nước lên trên những khó khăn trước mắt. Điều đó cho thấy tư duy lãnh đạo nhất quán, biện chứng và vượt trước của Đảng ta, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế – xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh vững chắc; giữa xây dựng Nhà nước pháp quyền với xây dựng quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” xứng đáng là lực lượng chiến đấu hùng mạnh, trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam.

Câu chuyện sáp nhập trong lịch sử cách mạng Việt Nam là một mạch nguồn tư duy xuyên suốt, phản ánh rõ nét tư duy, tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh chính trị và trí tuệ lãnh đạo của Đảng ta. Từ hợp nhất các tổ chức cộng sản năm 1930, đến sắp xếp bộ máy trong kháng chiến (1945- 1975), xây dựng đất nước và thời kỳ đổi mới (1986- nay), mỗi quyết sách sáp nhập đều mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đảng bộ quân đội lần thứ XII, việc mỗi cán bộ, đảng viên tiếp tục quán triệt và thực hiện hiệu quả chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là điều kiện quan trọng bảo đảm cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước, quân đội ta trong tương lại, từ đó tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo tài tình, với bản lĩnh, trí tuệ, tư duy, tầm nhìn vượt trước của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thực tiễn sáp nhập tổ chức bộ máy hành chính theo mô hình 2 cấp và sắp xếp tổ chức, đơn vị trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay một lần nữa khẳng định: Câu chuyện sáp nhập không phải là giải pháp tình thế, mà là lựa chọn chiến lược mang tầm lịch sử, thể hiện rõ tư duy đổi mới, tầm nhìn vượt trước và bản lĩnh chính trị của Đảng ta. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh thực hiện mục tiêu, chương trình hành động của Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, chủ trương này tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu xây dựng Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, gắn chặt với quốc phòng, an ninh vững mạnh./.

* Tài liệu tham khảo:

1. ĐCSVN, Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, tr. 119

2. ĐCSVN, Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, tr. 220

3. ĐCSVN, Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, tr.47

4. Nghị quyết số 18-NQ/TW, (25/10/2017), Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”.

5. Nghị quyết 203/2025/QH15 của Quốc hội khóa XV về thống nhất đơn vị hành chính ở Việt Nam tổ chức 02 cấp chính quyền (tỉnh và xã/phường/thị trấn).

6. Kết luận 126 (2025) của Ban Chấp hành Trung ương quy định Quân uỷ Trung ương chủ trì, phối hợp các cơ quan nghiên cứu định hướng tiếp tục sắp xếp tổ chức Quân đội giai đoạn 2025- 2030.

7. Bộ Quốc phòng (07/01/2025), Hội nghị triển khai phương án điều chỉnh tổ chức biên chế QĐND Việt Nam, giai đoạn 2025-2030 và những năm tiếp theo.

Thượng tá, Ths Phan Huy Hùng

Khoa tâm lý học quân sự, Học viện Chính trị, BQP